ABD’nin pazar günü İran’daki nükleer tesislere düzenlediği hava saldırılarının ardından, Orta Doğu deniz trafiğinde gerilim en üst seviyeye çıktı. Hürmüz Boğazı halen açık olsa da, bölgede faaliyet gösteren ticari gemiler son 20 yılın en yüksek tehdit seviyesinde operasyonlarını sürdürüyor.
İran, bu saldırılara yanıt olarak Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasını öngören bir yasa tasarısını meclisten geçirdi. Ancak tasarının yürürlüğe girmesi için İran Ulusal Güvenlik Konseyi’nin onayı gerekiyor. Bu boğaz, dünya petrol ve doğalgazının yaklaşık beşte birinin geçtiği en önemli enerji koridorlarından biri.
Saldırıların hemen ardından bazı tankerler rotalarını değiştirirken, birçok armatör bölgedeki gemi hareketlerini minimumda tutma yoluna gitti. ABD bağlantılı gemilere yönelik tehdit seviyesi “yüksek” olarak güncellenirken, bu gemilere Kızıldeniz ve Aden Körfezi gibi ikinci derecede kritik bölgelerden uzak durmaları uyarısı yapıldı. Bu da bölgedeki ticaretin ikinci bir önemli hattında daha ciddi aksamalar yaşanabileceğine işaret ediyor.
İran destekli Husi milisleri ise 21 Haziran’da yaptıkları açıklamayla, ABD’nin askeri operasyonlarını artırması durumunda ABD ve İsrail bağlantılı ticari gemilere yönelik saldırılara yeniden başlayacaklarını duyurdu. Bu açıklama, Mayıs ayında ilan edilen ateşkesin fiilen sona erdiğini gösteriyor.
Zaten Husi saldırıları nedeniyle zarar gören Kızıldeniz üzerindeki ticaret, Kasım 2023’ten bu yana %60 oranında azalmış durumda.
Deniz güvenliği verileri sağlayıcısı Windward’ın analizine göre, 23 Haziran günü Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısı, kriz başladığından bu yana en düşük seviyeye indi. Günlük giriş yapan gemi sayısı haftalık ortalamaya göre %28, çıkış yapan gemi sayısı ise %16 oranında azaldı. Bu düşüşler, bölgedeki risk algısının gemi hareketlerine doğrudan etki ettiğini ortaya koyuyor.
Son günlerde bölgede gemilerin GPS sistemlerine yönelik sinyal karartmalarında ciddi artış yaşanıyor. Windward’ın verilerine göre, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde faaliyet gösteren ticari gemilerin %23’ünden fazlası son 24 saatte GPS kesintisi yaşadı. Bu kesintiler, gemilerin konumlarını etkiliyor ve güvenli seyir açısından büyük risk teşkil ediyor.
Yapılan analizler, sinyal kesintilerinin şu anda belirli bir ülke, bayrak ya da gemi türüne yönelik değil, daha genel bir etki yarattığını gösteriyor. Ancak bu durumun ileride hedefli saldırılara dönüşme ihtimali göz ardı edilmiyor.
Windward’ın verilerine göre, 1.600’e yakın ticari gemi GPS kesintisinden etkilendi. Bu gemilerin 550’sinde IMO numarası bulunmuyor; yani çoğu küçük ölçekli balıkçı tekneleri, römorkörler ya da kıyı ticaret gemileri.
Kesinti yaşayan büyük tonajlı gemiler arasında:
47 ham petrol tankeri (bunların 31’i VLCC sınıfı, yani süper tanker)
65 ürün tankeri
57 dökme yük gemisi
21 büyük konteyner gemisi
16 LNG ve 18 LPG taşıyıcı gemisi bulunuyor.
Yunanistan sahipli gemiler en fazla etkilenenler arasında yer alırken, onları Japonya ve Çin izliyor. Etkilenen gemilerin çoğu ise Marshall Adaları, Panama ve Liberya bayraklıydı — bu bayraklar, dünya denizciliğinde en yaygın kullanılan açık kayıt ülkeleri olarak biliniyor.
Bölgede tehdit seviyesi artarken, gemi hareketliliğindeki düşüş ve sinyal karartmaları dikkat çekici bir hal aldı. Önümüzdeki günler, bu gelişmelerin kısa süreli bir tedbir mi yoksa bölgesel ticaretin uzun vadeli rotasını değiştirecek bir sürecin başlangıcı mı olduğunu ortaya koyacak.
Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz gibi stratejik geçiş noktalarındaki her gelişme, yalnızca bölgeyi değil, küresel enerji ve ticaret dengelerini de doğrudan etkileyebilir.
