Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), resmi internet sitesinde yayımladığı duyuru ile, “Gemilerin Emniyetli ve Çevreye Uyumlu Geri Dönüşümü Hakkında Hong Kong Uluslararası Sözleşmesi”nin 26 Haziran 2025 tarihinde yürürlüğe gireceğini açıkladı. 15 Mayıs 2009 tarihinde kabul edilen sözleşme, gemi geri dönüşüm süreçlerinde insan sağlığına ve çevreye yönelik olumsuz etkilerin azaltılmasını ya da tamamen ortadan kaldırılmasını hedefliyor.
Sözleşme, operasyonel ömrünü tamamlayan gemilerin geri dönüştürülmesi sürecinde; insan sağlığı, iş güvenliği ve çevre açısından doğabilecek risklerin en aza indirilmesini amaçlıyor. Bu kapsamda; gemi söküm süreçlerinde uyulması gereken teknik ve çevresel standartlar, geri dönüşüm tesislerinin kurulumu ve işletilmesi ile tehlikeli maddelerin tespiti ve kontrolüne ilişkin ayrıntılı düzenlemeler getiriliyor.
Hong Kong Sözleşmesi, uluslararası sefer yapan 500 groston ve üzeri tonajdaki tüm yeni ve mevcut gemileri kapsıyor. Kapsama giren gemiler arasında denizaltılar, yüzer araçlar, platformlar, FPSO (Floating Production Storage and Offloading) ve FSU (Floating Storage Unit) tipi yapılar ile donanımı sökülmüş veya yedekte çekilmekte olan gemiler bulunuyor.
Savaş gemileri, askeri destek gemileri ve devletlerin ticari amaç dışında kullandığı gemiler ise kapsam dışında tutuluyor.
Sözleşmeye göre aşağıdaki kriterleri karşılayan gemiler “yeni gemi” olarak değerlendirilecek:
İnşa sözleşmesi 26 Haziran 2025 tarihinde veya sonrasında imzalanmış olanlar,
İnşa sözleşmesi bulunmayan durumlarda, omurgası 26 Aralık 2025’te veya sonrasında kızağa konan ya da benzer inşa safhasına ulaşanlar,
Teslim tarihi 26 Aralık 2027 veya sonrasında olanlar.
Sözleşmenin getirdiği önemli yükümlülükler arasında şu belgeler öne çıkıyor:
Yeni gemiler, teslimatları sırasında onaylı bir Tehlikeli Maddeler Envanteri (IHM) taşımalı ve geçerli bir Hong Kong Gemi Geri Dönüşüm Sertifikası (HKSRC) bulundurmalı.
Mevcut gemiler, 26 Haziran 2030 itibarıyla geçerli bir IHM’ye sahip olmalı ve operasyonel ömürleri boyunca bu belgeyi muhafaza etmeli.
Geri dönüşüme gönderilecek her gemi, dönüşüm öncesinde Nihai Sörveyden geçmeli ve Uluslararası Geri Dönüşüme Hazır Sertifika (IRRC) almalıdır.
Gemi geri dönüşüm tesisleri, IMO tarafından yetkilendirilmiş olmalı ve geçerli bir Gemi Geri Dönüşüm Yetki Belgesi (DASR) taşımalıdır.
IMO ayrıca, sözleşmenin etkin uygulanması için hazırladığı “HKSRC.2/Circ.1” numaralı uygulama rehberini ve Sıkça Sorulan Sorular (SSS) dokümanını kamuoyuyla paylaştı. Bu belgeler, özellikle gemilerin sınır ötesi geri dönüşüm taşımaları sırasında Hong Kong ve Basel Sözleşmeleri’nin nasıl birlikte uygulanacağına dair yol gösteriyor.
Hong Kong Sözleşmesi ile birlikte, dünya genelinde gemi söküm ve geri dönüşüm sektöründe çevresel sürdürülebilirliğe ve iş güvenliğine dayalı yeni bir dönem başlıyor. 26 Haziran 2025’ten itibaren yürürlüğe girecek olan bu uluslararası düzenleme, hem denizcilik endüstrisinde hem de çevresel yönetim politikalarında önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
