NGO Shipbreaking Platform, 2024 yılına ait yıllık gemi söküm raporunu açıkladı. Veriler, 2024’te dünya çapında sökülen toplam gemi tonajının %80’inin, Bangladeş, Hindistan ve Pakistan’daki düşük standartlara sahip sahil tersanelerinde parçalandığını ortaya koyuyor.
2024 yılı itibarıyla dünya genelinde 409 gemi sökülürken, bunlardan 255’i Güney Asya’daki tersanelere gönderildi. Bangladeş, hala gemi sökümü için sektördeki en tercih edilen ülke olma özelliğini koruyor. Ancak bu tercihin, işçiler, yerel halk ve kırılgan kıyı ekosistemleri üzerinde ciddi çevresel ve sosyal etkileri olduğu kaydedildi. Güney Asya’daki söküm işlemleri sırasında 9 işçi hayatını kaybederken, 45 işçi ise güvenli olmayan çalışma koşulları nedeniyle yaralandı.
Bangladeş’in Chattogram sahilinde faaliyet gösteren SN Corporation, 2024 yılı boyunca yaşanan en büyük kazalardan birine sahne oldu. Bir petrol tankerinin sökümü sırasında meydana gelen büyük bir patlama, 6 işçinin ölümüne, 6 işçinin ise ağır şekilde yaralanmasına neden oldu. Yapılan soruşturma, güvenlik protokollerine uyulmaması ve tehlikeli atıkların yetersiz şekilde yönetilmesi gibi ihmallerin yanı sıra, çevreye zarar veren uygulamalara da dikkat çekti. Hong Kong Konvansiyonu’na uyum belgesi taşıyan SN Corporation, bu olay sonrası Bangladeş’teki çevre izinlerini kaybetti.
NGO Shipbreaking Platform İcra Direktörü ve Kurucusu İngvild Jenssen, ”SN Corporation gibi bir tesisin, Hong Kong Konvansiyonu’na uyum belgesi taşımasına rağmen bu tür kazaların yaşanması, IMO tarafından belirlenen düşük standartların ne kadar yetersiz olduğunu gösteriyor. IMO, tesis dışındaki koşulları – örneğin acil tıbbi müdahale altyapısı ya da toksik atık yönetim kapasitesi – göz ardı ediyor. Konvansiyonun yürürlüğe girmesiyle sektörün sürdürülebilir gemi geri dönüşümüne geçmesi için gerekli çözümler sunulmuş olmuyor.” açıklamasında bulundu.
2024 yılına ait en kötü uygulamalar
2024 yılı itibarıyla Çin, bir kez daha dünyanın en büyük gemi sökücü ülkesi oldu. Çin, 50’den fazla gemisini Güney Asya’daki tersanelere gönderdi. Bu durum, Çin’in atık ithalatını yasaklamış ve kendi gemi geri dönüşüm tesislerine sahip olmasına rağmen gerçekleşti. Çin’de sahil sökümü yasak olmasına rağmen, gemilerin Güney Asya’ya ihraç edilmesi devam etti.
Rusya, İsviçre, Filipinler ve Güney Kore gibi ülkelerdeki şirketler de 2024 yılında sahil sökümü yapılan gemiler gönderdiler. Platform, Güney Kore hükümetine, HL PYEONGTAEK (IMO 9061928) isimli geminin yasa dışı olarak Güney Asya’ya gönderilmesi hakkında uyarıda bulundu. 2024’te, Güney Kore’den Hindistan ve Bangladeş’e 13 gemi ihraç edildi.
Uluslararası hukuk, tehlikeli atıkların, özellikle de son kullanım ömrünü tamamlayan gemilerin, Basel Konvansiyonu’na uygun şekilde “Önceden Bilgilendirilmiş Onay” (PIC) almasını zorunlu kılmaktadır. OECD ülkelerinden non-OECD ülkelerine gemi ihracatları ise yasaklanmıştır ve bu yasak ihlalleri, çevre suçları olarak kabul edilmektedir.
İsviçreli konteyner taşımacılık devi Mediterranean Shipping Company (MSC), 16 gemisinin Hindistan’daki sahil tersanelerine gönderilmesiyle 2024 yılı “En Kötü Kurumsal Gemi Sökümü” ödülünü kazandı. MSC, daha önce Platform tarafından sürdürülebilir geri dönüşüm politikaları benimsemeye davet edilmesine rağmen, Güney Asya’ya en fazla zehirli gemi gönderen şirket olarak dikkat çekiyor. Şirket, 2009’dan bu yana 100’den fazla gemiyi sahil söküm tesislerine göndermiştir.
Diğer önemli şirketler arasında Norveçli Green Reefers, Filipinler merkezli Span Asia Carrier ve Güney Koreli Sinokor yer alıyor. Bu şirketler, 2024 yılı boyunca gemilerini dünyanın en tehlikeli tersanelerine göndererek sektördeki toksik ayak izlerine neden oldular. Ayrıca, gemi alım-satım şirketi GMS’nin gemi sahipliği kolu olan Lila Global, Bangladeş ve Pakistan’daki en kötü tersanelere gemi göndermeyi sürdürdü.
Petrobras, SBM ve Shell gibi şirketler, 2024 yılı itibarıyla sahil sökümünü yasaklayan katı politikalar izlerken, Perenco ve BW Offshore ise Hindistan ve Bangladeş’teki sahil tersanelerine gemi satışı gerçekleştirdi. 2022 yılında, Platform Hindistan’daki Priya Blue gemi söküm tersanesinde BW Offshore’a ait bir varlığın sökümü sırasında meydana gelen ölümcül kazayı raporlamıştı.
Gelecek perspektifi
Gemi geri dönüşümü alanında döngüsellik politikalarının artırılması, hurda çelik talebinin yükselmesi ve teknolojik yenilikler, daha güvenli ve çevre dostu gemi geri dönüşüm yöntemlerinin gelişmesine olanak sağlayacaktır. Platform’un düzenlediği 2. Gemi Geri Dönüşüm Laboratuvarı etkinliğinde, sektör öncülerinin sahil sökümüne alternatif, uygulanabilir ve ölçeklenebilir çözümler sundukları vurgulandı.
İngvild Jenssen, “Basel Konvansiyonu, sahil söküm yönteminin aşamalı olarak ortadan kaldırılmasını 20 yıl önce önermiştir. Bu konvansiyon, kirleticilerin çevreye zararsız bir şekilde yönetilmesi ve bertaraf edilmesini şart koşmakta, aynı zamanda uluslararası tehlikeli atık ticaretini düzenlemekte ve bazı durumlarda yasaklamaktadır. Küresel çapta uygulama yetkililerini, denizcilik sektörünü çevresel suçlar işlediği için sorumlu tutmaya çağırıyor ve politika yapıcıların Basel Konvansiyonu’nun çevresel adalet ilkelerini korumalarını talep ediyoruz.” dedi.
